Leesplankjes

Tijdens de tentoonstelling Verzamelaars verzameld in 1993 te Heerlen waren drie van mijn collecties te bezichtigen. Ze waren destijds nog niet zo uitgebreid, maar door de publiciteit rondom dit evenement en door de contacten met andere verzamelaars die de tentoonstelling bezochten, groeiden de verzamelingen de volgende jaren aanmerkelijk.

Tentoonstelling Aap Bis Zjwaam
te Roermond in 2013
Het boek Aap-Bis-Zjwaam

Mijn leesplankjesverzameling kreeg in 2011 gedurende twee maanden een plaats in het Raadhuis van Landgraaf. In november 2013 was de collectie wederom te bezichtigen, nu in de bibliotheek van Roermond. Deze tentoonstelling was opgezet ter gelegenheid van de presentatie van een boek over mijn collectie. De foto is gemaakt door Leo Henderikx. Uitgever Leon van Dorp maakte het fraaie boek Aap-Bis-Zjwaam, waarin 190 exemplaren in kleur zijn afgebeeld en beschreven.

Mijn eerste leesplankje, Pop-Hond-Klok, kreeg ik als kind. Op school gebruikten we toen nog de dicteerdoos bij het leren lezen. Mijn volgende plankje was er een in het Maastrichts dialect, dat ik kocht in 1984.
Enkele jaren later publiceerde de Stichting Dialect- en Cultuuronderwijs Limburg 4 leesplankjes in dialect, waarvoor ik in opdracht van de gemeente Landgraaf het ontwerp gemaakt heb. Mijn collectie is deels te bekijken op de site www.ichkalplat.nl.

De meest bekende leesplankjes zijn het Aap-Noot-Mies en het Aap-Roos-Zeef, die een paar voorlopers gehad hebben en een niet gering aantal opvolgers. Hoewel de oorsprong van het leesplankje in Duitsland ligt is het leesplankje een typisch leermiddel voor Nederland en de gebieden waar de Nederlandse taal onderwezen werd. Tegenwoordig zijn er ook speelgoedvarianten in meerdere talen.

De verzameling is, zoals de meeste verzamelingen, nooit compleet. Er verschijnen af en toe nieuwe op de markt, in het bijzonder in een dialectvariant, uitgegeven door een museum of een heemkundevereniging.

Leesplankjes zijn meestal gemaakt van hout of bordpapier, maar ze komen ook voor in plastic of karton. Er zijn ook varianten die alleen verschenen zijn als placemat. In het boek is ook aandacht besteed aan geborduurde leesplankjes van Evalien Oude Essink Nijhuis uit 's-Heerenberg die 14 verschillende geborduurd heeft en in het land op verschillende locaties tentoongesteld heeft.

Een van de mooiste leesplankjes is het Brabants leesplenkske, dat geheel met de hand is geschilderd. Maastricht kent 11 verschillende plankjes. Het kleinste plankje is van Veldhoven, het grootste van Roermond. Het oudste uit de achttiende eeuw, het nieuwste uit 2013.

Wilt u reageren, mijn e-mail adres is:

Leonie Robroek


© www.moetjekijken.nl